16.9 ℃
Internationaal verwierf Jongerius bekendheid met ontwerpen voor onder meer IKEA, KLM, Vitra en Maharam. Haar werk is opgenomen in de collecties van musea als MoMA in New York, het V&A Museum in Londen en Centre Pompidou in Parijs. Textiel vormt een rode draad door haar ruim dertigjarige carrière. Jongerius onderzoekt met haar werk de wisselwerking tussen ambacht en industrie, kleur, materiaal, techniek en innovatie – en documenteert dat proces nauwgezet.
Een archief dat blijft bewegen
Precies dat maakt haar textielarchief zo bijzonder. Het is geen voltooid geheugen, maar een werkarchief waar Jongerius zelf voortdurend naar teruggrijpt: bij elk nieuw project kijkt ze terug naar eerder onderzoek, dat zo jaren later opnieuw het vertrekpunt kan vormen voor andere ontwerpen.
"In het archief zitten zoveel handschriften, open eindjes, patronen, technieken en materialen. Je hoeft alleen maar de ene doos met de andere samen te voegen en je hebt een heel nieuw ontwerp. Daar zitten zoveel mogelijkheden in voor nieuw werk." - Hella Jongerius
Twee jaar geleden schonk Jongerius haar omvangrijke textiele ontwerparchief aan het TextielMuseum. Het museum had op dat moment al ruim veertig textiele objecten van Jongerius in de collectie. Met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij het Titus Fonds, verwierf het daarnaast elf belangrijke objecten uit haar textiele oeuvre: van een vroeg werk als de Knitted Lamp tot de meer recente Space Amulets. Het geschonken archief beslaat 160 dozen met duizenden materiaalproeven en textielstalen die gedurende haar carrière door Jongeriuslab zijn verzameld. Daarmee heeft het TextielMuseum als het ware een blauwdruk van Jongerius' textiele werk en werkwijze in handen.
Van materiaalproef tot gerealiseerd ontwerp
Aan de hand van een selectie van schetsen, stalen, prototypes en gerealiseerde ontwerpen krijgen bezoekers een inkijk in Jongerius' textiele ontwerpbrein. In Slimme handen wordt het archief niet simpelweg chronologisch gepresenteerd. Werk uit verschillende periodes wordt met elkaar verbonden aan de hand van thema's als dynamisch archief, kleur, ambacht en industrie. Zo worden dwarsverbanden zichtbaar tussen ideeën, onderzoeken en ontwerpen die soms jaren uit elkaar liggen.
Een enorme kruisvormige kast vormt de basis van het tentoonstellingsontwerp. Deze meterslange, kleurrijke open structuur verbindt niet alleen de verschillende tentoonstellingsruimten, maar ook de diverse thema's. De kast is gevuld met deels geopende archiefdozen, die elk handmatig van een label zijn voorzien. In de archiefdozen zijn materiaalstudies en stalen te zien met daarnaast de bijbehorende gerealiseerde objecten. Zo omvat de presentatie onder meer stoffen die Jongerius ontwikkelde voor het Amerikaanse textielbedrijf Maharam, samen met bijbehorende weefstalen. Ook is er werk dat zij maakte voor het Spaanse merk Camper, IKEA en de VN Lounge in New York. Daarnaast worden textielstalen en prototypes voor de businessclass-interieurs van KLM, voorstudies voor textiele installaties en experimenten rond kleur en driedimensionaal weven getoond.
"Wie alleen naar het uiteindelijke object kijkt, ziet maar een deel van het verhaal. In het textiele archief volgen we de vele stappen die eraan voorafgaan, de expertises en de handen die eraan hebben gewerkt, met Jongerius als bevlogen 'dirigent' en masterbrein." - Suzan Rüsseler, curator TextielMuseum
Internationale bekendheid
De betekenis van Jongerius' oeuvre en werkwijze wordt ook internationaal erkend. Paola Antonelli, invloedrijk designcurator van het MoMA in New York, sprak in 2024 in een interview met de Volkskrant over Nederlands design en haar bijzondere waardering voor Jongerius:
"Nergens wordt design zo intelligent ingezet. De ontwerper die er met kop en schouders bovenuit steekt, is Hella Jongerius. Ze was de eerste die de relevantie van ambacht voor de productie benadrukte. Ze was de eerste die diepgravend onderzoek deed naar de herkomst van materialen en productietechnieken. <.../> Al die kennis en ideeën past zij uiteindelijk heel concreet toe in blijvende objecten." - Paola Antonelli, designcurator MoMA
Met Slimme handen maakt het TextielMuseum die werkwijze zichtbaar voor het publiek.
Denken met je handen
Jongeriuslab onderzoekt al drie decennia hoe ambachtelijke technieken en industriële productie elkaar kunnen versterken. De titel Slimme handen verwijst naar Jongerius' manier van werken, waarin conceptueel denken hand in hand gaat met experiment, materiaalonderzoek en het fysieke maken. Imperfecties, onregelmatigheden en zichtbare sporen van het maakproces worden daarbij niet weggewerkt, maar kunnen een ontwerp juist een menselijke maat geven. Deze onderzoekende en fysieke manier van werken wordt ook wel haar 'dirty hands'-methode genoemd.
Een bron van inspiratie
Als boegbeeld van het Nederlandse design deelt Jongerius al decennia haar kennis met een nieuwe generatie ontwerpers en betrekt ze hen actief bij haar onderzoek. Die uitwisseling van kennis en de kruisbestuiving die daaruit ontstaat, vormen een belangrijk onderdeel van haar praktijk en krijgen in Slimme handen een plek.
Zo is in de tentoonstelling werk te zien van vier ontwerpers die op verschillende momenten in hun carrière deel uitmaakten van het ontwerpteam van Jongeriuslab: Meyers + Fügmann, Adrianus Kundert en Jos Klarenbeek. Ieder heeft een eigen specialisme, maar allen delen een professionele interesse in textiel en in het bijzonder in de mogelijkheden van het weven. De combinatie van materiaalonderzoek, ambacht en een slimme toepassing van technologie toont hoe hun ervaring bij Jongeriuslab doorwerkt in hun eigen praktijk.
"Wat ik weet, kan en heb gedaan, draag ik over - door jonge mensen altijd te laten meewerken in de studio en zo bij te dragen aan een nieuwe generatie designers." - Hella Jongerius
Over Hella Jongerius
Hella Jongerius (1963) richtte in 1993 Jongeriuslab op en behoort tot de internationaal meest invloedrijke Nederlandse ontwerpers. Haar werk beweegt tussen design, ambacht en industrie en kenmerkt zich door diepgaand onderzoek naar materiaal, kleur, productietechnieken en de relatie tussen mens en object.
Voor haar werk ontving Jongerius onder meer de Rotterdam Designprijs (2003), Sanoma Oeuvre Award (2008), Sikkens Prize (2017), BNO Piet Zwart Prijs (2021) en DesignEuropa Lifetime Achievement Award (2025). In 2023 benoemde de Britse Royal Society of Arts haar tot Honorary Royal Designer for Industry. Haar werk bevindt zich in de collecties van onder meer MoMA (New York), Vitra Design Museum (Weil am Rhein), V&A Museum (Londen), Centre Pompidou (Parijs), Museum Boijmans Van Beuningen en Stedelijk Museum Amsterdam.
Over het TextielMuseum
Het TextielMuseum is een dynamisch en creatief museum in bedrijf, gevestigd in een voormalige textielfabriek in Tilburg. Het is de enige plek ter wereld waar design, kunst, mode, erfgoed en innovatie op het gebied van textiel samenkomen – met inspirerende tentoonstellingen, educatieve programma's en het gespecialiseerde TextielLab. In het TextielLab werken kunstenaars en ontwerpers uit binnen- en buitenland samen met technisch experts aan onderzoek en de ontwikkeling van nieuwe toepassingen van textiel.
Met dank aan
De tentoonstelling is tot stand gekomen met dank aan Gemeente Tilburg, de VriendenLoterij, Provincie Noord-Brabant, Jongeriuslab en Maharam. De aankoop van elf objecten uit het textiele oeuvre van Jongerius kwam tot stand met steun van de Vereniging Rembrandt (mede dankzij haar Titus Fonds). Het onderzoek naar het archief wordt mede mogelijk gemaakt door het Cultuurfonds (Conservatoren Stipendium).
Praktische informatie
Hella Jongerius – Slimme handen
31 oktober 2026 t/m 4 april 2027
TextielMuseum, Goirkestraat 96, Tilburg
Openingstijden
Dinsdag t/m vrijdag van 10.00 – 17.00 uur
Weekenden van 12.00 – 17.00 uur
Op maandag is het museum gesloten.
Meer informatie en tickets via www.textielmuseum.nl.
